Przejdź do treści głównej

Opublikowano

Jak wykryć ręczną zmianę w dzienniku audytu: łańcuch HMAC w Laravelu

W CRM-ie, który buduję w ONEXO.pl, od daty wpisu zależą okresy ochrony klientów i prowizje, więc ten zapis ma być dowodem tego, kto co zmienił i kiedy. Zwykły dziennik aktywności tego nie załatwia, bo osoba z dostępem do bazy może poprawić wiersz i nikt się o tym nie dowie. Dlatego dołożyłem kilka zabezpieczeń, a późniejszy audyt repozytorium i tak znalazł w moim rozwiązaniu dwie luki.

  • Laravel
  • dziennik audytu
  • HMAC
  • PostgreSQL
  • RODO
  • bezpieczeństwo aplikacji

Z czego składa się dziennik

Zmiany zapisuje spatie/laravel-activitylog 5.1: kto zmienił które pole, jaka była wartość przed zmianą i po niej. CRM działa na Laravelu 13 i PostgreSQL. Podmieniłem w pakiecie model i akcję zapisu i dodałem cztery zabezpieczenia, z których każde dotyczy innego rodzaju dostępu.

  • Model rzuca LogicException przy próbie zmiany lub usunięcia wpisu. To blokuje kod aplikacji, także działania administratorów, którzy w panelu omijają policies.
  • Triggery w PostgreSQL odrzucają UPDATE, DELETE i TRUNCATE na dzienniku, więc surowe zapytanie też nie przejdzie. Wyjątkiem jest usuwanie z osobnego dziennika uwierzytelnień, bo on ma okres retencji.
  • Każdy wpis ma hash poprzedniego wpisu z tego samego dziennika i własny HMAC-SHA256 liczony kluczem spoza bazy. Kto zdejmie triggery, może zmienić wiersz, ale weryfikacja to wykryje, a bez klucza nie przeliczy łańcucha.
  • Po udanej weryfikacji system zapisuje ostatni hash każdego dziennika w tabeli kotwic i wysyła go mailem poza CRM. Dopiero to pozwala wykryć usunięcie końca dziennika albo przeliczenie całego łańcucha.

Jak powstaje wpis

Poniżej skrócona wersja akcji zapisu. Repozytorium jest prywatne, więc pokazuję uproszczony kod.

HMAC-SHA256 obejmuje nazwę dziennika, opis, obiekt, zdarzenie, autora, zmiany, kontekst żądania, poprzedni hash i czas. Klucze JSON sortuję przed liczeniem, bo baza może zwrócić je w innej kolejności (MySQL na przykład sam je sortuje) i hash przestałby się zgadzać.

Poprzedni wpis czytam bez blokady, więc przy dwóch równoległych zapisach oba mogą wskazać tego samego poprzednika i łańcuch się rozgałęzi. Zostawiłem to tak, bo weryfikacja sprawdza tylko, czy poprzednik istnieje, i nadal wykrywa zmienione oraz usunięte wpisy, z jednym wyjątkiem opisanym niżej.

$entry->created_at = now()->startOfSecond();
$entry->previous_hash = AuditActivity::query()
    ->where('log_name', $entry->log_name)
    ->latest('id')
    ->value('hash');
$payload = $entry->canonicalPayload();
$entry->hash = hash_hmac('sha256', $payload, $key);
$entry->save();

Nocne sprawdzanie

O 3:00 harmonogram Laravela uruchamia audit:verify --anchor. Komenda idzie po wpisach według id, przelicza każdy hash i szuka poprzednika wcześniej w tym samym dzienniku. Tylko pierwszy wpis może nie mieć poprzednika, a jeśli wskazuje takiego, którego nie ma, ktoś usunął początek dziennika. Potem komenda sprawdza, czy wszystkie zapisane kotwice wskazują istniejące wpisy, i dopiero wtedy dopisuje nowe.

Gdy coś się nie zgadza, do logu aplikacji trafia błąd krytyczny, a administratorzy dostają powiadomienie w panelu.

Triggery zakłada jedna migracja, a wspólna funkcja zgłasza wyjątek przy wszystkim poza usuwaniem retencyjnym z dziennika uwierzytelnień.

CREATE TRIGGER activity_log_append_only
  BEFORE UPDATE OR DELETE ON activity_log
  FOR EACH ROW
  EXECUTE FUNCTION activity_log_append_only();

CREATE TRIGGER activity_log_no_truncate
  BEFORE TRUNCATE ON activity_log
  FOR EACH STATEMENT
  EXECUTE FUNCTION activity_log_append_only();

Luki w pierwszych wersjach

Pierwsza wersja z 6 października 2026 liczyła zwykły SHA-256, więc kto mógł pisać do bazy, mógł też przeliczyć cały łańcuch. Jeszcze tego samego dnia dodałem klucz HMAC, triggery i kotwice. Starych wpisów nie dało się podpisać na nowo, dlatego kotwica hmac_cutover zapamiętuje ostatni wpis z SHA-256 i weryfikacja sprawdza wcześniejsze wpisy przez SHA-256, a późniejsze przez HMAC.

Poważniejszy błąd został do 2 listopada: kotwice powstawały co noc i wychodziły mailem, ale audit:verify ich nie czytał, więc usunięcie najnowszych wpisów przechodziło weryfikację bez błędu. Nieudana weryfikacja trafiała przy tym tylko do logu aplikacji, do którego nikt nie zagląda bez powodu. Oba problemy wyszły przy audycie repozytorium i poprawiłem je w jednym pull requeście.

W tym samym pull requeście rozszerzyłem maskowanie w dzienniku na nazwy firm, NIP-y, strony WWW i osoby kontaktowe klientów, a odbiorców wiadomości z Mailing API przestałem tam zapisywać.

Dane osobowe w dzienniku

Dziennika nie można zmieniać, a dane osoby trzeba móc zanonimizować, więc stare wartości nie mogą w nim zostać. Każdy model wskazuje swoje pola osobowe, a dziennik dostaje zamiast nich odcisk: hmac: i pierwsze 16 znaków szesnastkowych HMAC z wartości. Wpis nadal pokazuje, że pole się zmieniło, i można sprawdzić znaną wartość, a anonimizacja rekordu nie rusza dziennika, więc łańcuch zostaje poprawny.

Nie nazywam tego anonimowością, bo kto ma klucz, może sprawdzać zgadywane wartości. Adresy IP i user agenty są we wpisach zapisane wprost, a przy nieudanych logowaniach zostaje wpisany adres e-mail.

Dziennik uwierzytelnień jest czyszczony po okresie retencji, dlatego weryfikacja sprawdza w nim pojedyncze wpisy, ale już nie powiązania między nimi.

Czego to nie załatwia

Ten dziennik pokazuje, że ktoś coś zmienił, ale nie powstrzyma zmiany i nie odzyska utraconych danych. Są też przypadki, których nie wykryje albo nie obsłuży:

  • Osoba z dostępem do bazy i kluczem HMAC może przepisać łańcuch i tabelę kotwic. Ślad zostanie tylko w kotwicach wysłanych mailem, a tych nic nie porównuje automatycznie.
  • Wpisy dodane po ostatniej kotwicy można usunąć z końca dziennika bez wykrycia, czyli okno wynosi około doby.
  • Kotwica obejmuje jeden wpis, więc po rozgałęzieniu łańcucha usunięcie końca bocznej gałęzi nie zostawi brakującego poprzednika. Wyczytałem to z kodu, testu na to nie mam.
  • W kodzie nie ma rotacji klucza. Po zmianie klucza weryfikacja kończy się błędem, więc wymaga to osobnej procedury.
  • Weryfikacja trzyma hashe w pamięci, około 100 bajtów na wpis, więc przy milionach wpisów trzeba będzie sprawdzać partiami.

Testy

Testy celowo zdejmują triggery, a potem zmieniają wpis, usuwają go, kasują początek dziennika, usuwają zakotwiczony wpis z końca i podmieniają klucz. Za każdym razem audit:verify ma zwrócić błąd. 4 listopada 2026 przeszło wszystkie 16 testów tego zestawu (58 asercji). Działają na SQLite w pamięci, więc triggerów PostgreSQL z tej notatki nie sprawdzają.

Część tego kodu napisałem z pomocą Claude Code, ale każdą zmianę scalam sam. Nie podaję tu liczb z produkcji, bo opisuję projekt i testy.

Zobacz też: Historia pracy, Backend w Laravelu i REST API.

Jeśli chcesz porozmawiać o podobnej konfiguracji albo problemie, napisz przez stronę kontaktową.